The Soldiers of General Maczek

Ga naar de inhoud

Hoofdmenu:

Welkom op mijn website ter ere van de militaren van de 1e Poolse Pantserdivisie. 1942-1947

Waarom deze website over de Poolse helden ? Omdat dat ze met 16.000 man van de 1e Pooolse Pantserdivisie onderleiding van generaal Stanisław Maczek met de gealieerden meevochten voor de bevrijding van West-Europa in 1944/45. Daarom wordt in deze website uiteen gezet hoe dat toch kon, ofschoon de Tweede Wereldoorlog begon in hun geliefde vaderland . Polen werd op 3 september 1939 vanuit het westen onder de voet gelopen door het Duitse leger, en de Rusen vielen aan op 17 september vanuit het oosten. Engeland en Frankrijk hadden Adolf Hitler gewaarschuwd dit niet te doen, anders zouden ze met geweld Polen te hulp komen. Maar wat gebeurde er, ze deden niets en lieten de Polen aan hun lot over. Vier jaar zou het duren voor ze alsnog in actie kwamen notabene pas na miljoenen doden !

Hier volgt het relaas.
Wat niet zoveel mensen weten: de Poolse troepenbijdrage de westerse oorlogsinspanning pronkte tijdens de Tweede Wereldoorlog een tijdlang op de tweede plaats. Dus bijvoorbeeld boven die van Frankrijk. Het bezette Polen was tussen 1940 en 1945 sowieso steeds in de top 5 van troepenleverende landen te vinden. Bij de Duitse overgave in mei 1945 dienden ongeveer tweehonderdduizend Poolse militairen in de legers van de westelijke geallieerden. Een aantal van hen was direct betrokken bij de bevrijding van Nederland. Deze Poolse militairen kwamen letterlijk overal vandaan. Na de laffe Duits-Russische bezetting van september 1939 slaagden vele tienduizenden Polen erin om te ontsnappen, vooral naar Frankrijk. Daar had de nieuwe Poolse regering in ballingschap snel een nieuwe nationale troepenmacht opgericht. Velen zouden zich daar in de loop van de oorlog bij aansluiten: geëmigreerde Polen, voormalige krijgs-gevangenen uit de Sovjetkampen of dwangarbeiders die uit Duitse kampen bevrijd werden. Allen koesterden de hoop en verwachting dat ze ooit aan de bevrijding van hun vaderland zouden deelnemen.

Twee eenheden.
Vele duizenden Polen dienden bij de geallieerde luchtmachten en marines. Zo droegen ze direct of indirect bij aan de bevrijding van Neder-land. Het waren echter twee Poolse infanterie eenheden in het bijzonder die het leeuwendeel voor hun rekening namen. Om te beginnen was dat de Poolse Ie Zelfstandige Parachutistenbrigade. Deze brigade arriveerde als eerste Poolse eenheid op Nederlands grondgebied, namelijk tijdens operatie Market Garden in september 1944. Deze brigade was drie jaar eerder opgericht in Schotland en wel met een speciale bedoeling: ze zou als het eenmaal zover was landen bij Warschau om de hoofdstad te helpen bevrijden. De parachutisten zouden voor Polen strijden op Pools grondgebied. Dit verklaart mede waarom de brigade tot de zomer van 1944 als enige onafhankelijke Poolse eenheid rechtstreeks onder de Poolse regering in ballingschap viel. Commandant was de roemruchte brigadegeneraal Stanisław Sosabowski, die in Polen en Frankrijk zijn sporen op het slagveld ruimschoots had verdiend. De Britten hadden echter andere plannen. Ze vonden een landing bij Warschau in combinatie met een grote opstand van het Poolse verzet eigenlijk onuitvoerbaar. De Britten wilden hun transportvliegtuigen en bommenwerpers niet wagen aan een dermate driest plan.

In juni 1944 plaatsten ze de brigade onder dezelfde geallieerde commando-structuur als de rest van de Poolse eenheden. Vervolgens werd de brigade toegevoegd aan de Britse Eerste Luchtlandingsdivisie. Sosabowski maakte zich in deze periode weinig populair onder zijn Britse superieuren. Hij waarschuwde tegen de geallieerde overwinningsroes van augustus en september 1944 in dat die vervloekte Duitsers stug zouden doorvechten. Na het zoveelste al te optimistische Britse operatieplan wreef hij de bedenker enkele fameuze woorden onder de neus: 'De Duitsers, generaal, wel rekening met de Duitse? Sosabowski kreeg helaas Market Garden bleek al dagen een brug te ver. De chaos sloeg toe. De Poolse brigade versnipperd ingezet en onmiddellijk veel van haar slag-kracht. De belangrijkste de Polen vond plaats bij DrieL Aan de andere kant van de Nederrijn vocht de omsingelde Britse Eerste Luchtlandingsdivisie bij Oosterbeek een ongelijk gevecht tegen de Duitse overmacht. Tweehonderd Polen bereikten de overkant van de Nederrijn en hielpen manmoedig om de Britse aftocht te dekken. De verliezen waren zwaar. De brigade verloor een kwart van haar sterkte. Het is niet zo dat de Britten de schuld voor het mislukken van Market Garden helemaal in de schoenen van de Polen schoven. Onheus bejegend werden de Polen echter zeker wél. Velen zagen het dan ook als een genoegdoening dat de brigade in mei 2006 de Militaire Willems Orde kreeg uitgereikt door koningin Beatrix.

Poolse pantserdivisie
Het lot van de andere Poolse eenheid die wezenlijk zou bijdragen aan de bevrijding van Nederland was wellicht minder tragisch: de Ie Poolse  Pantserdivisie. Deze divisie was begin 1942 opgericht en stond onder bevel van generaal majoor Stanisław Maczek. Op 1 augustus 1944 te zijn geland in Normandië, sprong de divisie al direct in de bres tijdens de Slag bij Falaise. De Polen moesten de poort dichtgooien voor de Duitse eenheden die wanhopig hun weg uit de 'Zak van Falaise' probeerden te vechten. De opmars door Noord-Frankrijk en België verliep vervolgens een stuk voorspoediger. Dat veranderde weer en de divisie in oktober 1944 in Zeeuws-Vlaanderen aankwam. Het natte polderterrein was moeilijk begaanbaar voor de Poolse tanks. De Polen bevrijdden onder meer Axel en Terneuzen. Daarna werd de divisie ingezet in West-Brabant. Met een slimme flankmanoeuvre slaagde Maczek erin om op 29 oktober Breda te bevrijden met een minimum aan schade en slachtoffers. Op 9 november kregen de Polen Moerdijk in handen. De strijd om West-Brabant was ten einde.

'Maczkow an der Ems'
Een betrekkelijk rustige periode volgde: de winter aan de Maas. De laatste Duitse stuiptrekking aan het westelijke front het vertwijfelde Ardennenoffensief rond de jaarwisseling 1944-'45 veroorzaakte nog even wat schrik. Daar bleef het bij. Begin april vertrok de Poolse pantserdivisie richting Oost-en Noord Nederland. De strijd laaide vooral rond Emmen nog even fel op. Bij de wapenstilstand van 4 mei bevond de divisie zich bij Wilhelmshaven. Zo kwam een einde aan de bijna 2000 kilometer lange reis vanaf de Normandische kust, een reis getekend door de lijfspreuk 'Voor uw en onze vrijheid'. De Ie Poolse  Pantserdivisie van circa 16.000 militairen verloor er bijna 1300 en telde ongeveer 4000 gewonden. Samen met de parachutistenbrigade voerde de divisie tot begin 1947 bezettingstaken uit in het Eemsgebied. Rond Meppen en Haren aan de Ems ontstond zelfs zoiets als een Poolse enclave (naar generaal Maczek ook 'Maczkow' gedoopt  van soldaten, dwangarbeiders en bevrijde gevangenen. In totaal sneuvelden 630 Polen tijdens de bevrijding van Nederland. Dat ze de 'vergeten bevrijders' zijn, is misschien wat te sterk gesteld. Boeken, monumenten of het Generaal Maczek Museum in Breda tonen het tegendeel. Dat de Polen een tragisch lot ondergingen, staat echter onomstotelijk vast. Slechts vijftien procent zou uiteindelijk na de Duitse nederlaag terugkeren naar het vaderland. Velen daarvan verdwenen in de gevangenissen van het nieuwe communistische regime. Het merendeel van de Poolse veteranen bleef in het Westen achter. Enkele honderden vestigden zich in de buurt van Breda. Pas na de val van de Muur in 1989 kwam de rehabilitatie op gang. Te laat. Maar zeer terecht.




 
Terug naar de inhoud | Terug naar het hoofdmenu